> 2002 > Haziran - Çocuk-Kur'an Buluşması > Güzel ve Etkili Konuşma
Çocuk-Kur'an Buluşması
196.jpg
Makale Tavsiye EtMakale Yazdır

Güzel ve Etkili Konuşma
Fahri Sarrafoğlu
2002 - Haziran, Sayı: 196, Sayfa: 048

"Kullarıma söyle: En güzel (söz) ne ise onu söylesinler..."  (İsrâ Sûresi, 53)

İnsan, konuşan bir canlıdır. Düşüncelerini, hissettiklerini sesli veya sessiz olarak ifâde eder. Dil, insanın konuşma vasıtasıdır. Rahmânın insana en büyük nimetlerinden biridir. Dil bir kelime ağacıdır. Aşılanmış bir meyve ile yabanisi arasında ne derece fark varsa; terbiyeden geçmiş bir dille, terbiye görmemiş bir dil arasında da o kadar fark vardır. Biri bal gibi tatlı, diğeri zehir gibi acıdır. Yunus Emre bu gerçeği ne güzel ifade eder:

Söz ola kese savaşı
Söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı
Yağ ile bal ede bir söz

Konuşma kabiliyeti, insanın fıtratında mevcut olmakla beraber, bu kabiliyetin yönlendirilmesi insana bırakılmıştır. İki insandan, biri bülbülleri kıskandıracak akıcılıkta bir konuşma yaparken, aynı kabiliyete sahip diğeri, günlük konuşmada bile zorlanıyorsa; birincisi güzel konuşmanın bazı sırlarını yakalamış, ikincisi bu sırlardan gafil kalmış demektir. Güzel konuşma kelimelerle resim yapmaktır. Muhataplara bir söz ziyafetidir. Dinleyenlerin hâline uygun bir şekilde meramını anlatmaktır?

Sözlerin en güzeli, Allâh'ın kelâmı Kur'ân; insanların en güzel konuşanı ise, Allâh'ın Resûlü Hz. Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-?dir. O, içinde bulunduğu kavmin en güzel konuşanıydı. Genellikle kısa, özlü, sade ve iddiasız konuşurdu. Zira O, "cevami'ul kelim" yani "az sözle çok şey ifade etme" kabiliyetine sahipti.

Bir kısım sözler büyüleyici bir etkiye sahiptir. Resûlullâh -sallallahu aleyhi ve sellem-, "Öyle sözler ve konuşmalar vardır ki (muhatapta) sihir tesiri yapar." (Buharî, Nikah, 47) buyurarak bu tür sözlere dikkat çeker. Bülbülün nağmeleri sizi celbedip, kendisini hayran hayran dinlettiği gibi, konuşmada tesirli bir üslûbu yakalayanların sözleri de muhataplarını cezbeder, hayran bırakır. Kürsüde coşan bir hatibin ifadelerinde, milyonları peşinden sürükleyen bir liderin sözlerinde, böyle bir sihri görmek mümkündür.

Sahasında başarılı olmak isteyen her meslek erbâbı, konuşmadaki bu sihri yakalamak zorundadır. Hitabetin sırlarını elde eden, hayat yolculuğunda mühim bir avantaj elde eder. Bir seyyar satıcıdan politikacılara kadar hemen her kesimin güzel ve etkili konuşmaya ihtiyacı vardır.

Mânânın ifade edilmesinde, en az kelimeler kadar samimiyetin de mühim rolü vardır. Söylenen söz yaşanmalıdır. Sadece sözde kalan bilgi, geçmeyen para gibi değersiz; sahte mermiler gibi etkisizdir. Meşhur ifadeyle, "Ağızdan çıkan söz ancak kulağa kadar varır. Kalbden çıkan söz ise, kalbe kadar nüfûz eder."

Bir şaire sormuşlar: "Şiirleriniz içinde en etkili olanlar mersiyelerinizdir. Acaba bunun sırrı nedir?" Şair şu anlamlı cevabı vermiş: "Biz onları ciğerimiz yana yana, içimiz kavrula kavrula söylüyoruz."

Etkili bir konuşmada sözün muhtevası ve üslûbu ne kadar önemliyse, belki bundan daha önemlisi, konuşanın samimiyeti ve beden dilidir. Bu alandaki araştırmalar, iletişimde kelimelerin değerinin yüzde 10, söyleyiş tarzının yüzde 30, beden dilinin ise yüzde 60 oranında etkili olduğunu göstermiştir.

En güzel konuşan bir Peygamberin ümmeti olanlara, güzel ve etkili konuşma son derece gereklidir. Bir sinek vızıltısı, radyo ve televizyonlarda bir çağlayan gürültüsü şeklinde duyurulabilmektedir. Sinek vızıltısı kadar öneme sahip olmayan fikir ve ideolojilerin, iletişim vasıtalarıyla her tarafa yayıldığı bir dünyada, Müslümanlar çağlayan misali fikir ve davalarını çok daha güçlü anlatabilmelidirler. Fakat, bunun yollarını iyi bilmek, sırlarına vakıf olmak zorundadırlar.

Biz burada, bunun bir kısım yollarını gösterecek, bazı sırlarına dikkat çekeceğiz:

1- Konuşma yapılacak alanla ilgili ciddi bir hazırlık yapın.

2- Konuyu hedef kitlenize göre en güzel bir tarzda nasıl anlatabileceğinizi belirleyin ve bunu planlayın.

3- Konuyla ilgili muhtemel soruları yazın ve bu sorulara doyurucu cevaplar hazırlayın. Hepsine tatmin edici cevaplar veremiyorsanız, daha hazır değilsiniz demektir. Okuyun, düşünün, sorun, hazırlanın.

4- Giriş cümlenizi itina ile şeçin. İlk ve son söyleyeceğiniz sözlerin kısa ve hatırda kalacak şekilde iyi seçilmiş olmasına dikkat edin.

5-  Konuşmanızın başında hemen bütün ayrıntılara girmeyin.

6- Söylemek istediğiniz şeyleri önem ve mantık sırasına göre düzenleyin. Sizi izleyende daldan dala atlıyor intibaını vermeyin. Araya sokacağınız fıkra, özdeyiş ve yan düşünceler sizi ana konudan uzaklaştırmamalı.

7- Ortaya koyacağınız fikir ve rakamlar doğru olmalıdır. Dinleyicilerin kafasında acaba diye düşünme gereksinimi kalmamalı, konuşmalarınız güven verici olmalıdır.

8- Konuşmalar bir papağanın konuşmasına değil; renk, canlılık ve içtenlik bakımından küçük bir çocuğun konuşmasına benzemelidir. Zira papağan hep aynı şeyleri tekrarlar; küçük çocuk ise konuşmalarını sürekli içten gelen bir heyecanla yapar. O anlattığı her şeyi, sanki dünyadaki sonsuz harikalardan birini görüyormuşcasına bir heyecanla ve hayranlıkla anlatır. Bu bakımdan onun konuşmaları, bir gök kuşağı kadar tabii, canlı ve zevklidir.

9- Kimseyi kopya ve taklit etmeyin. Hata yapmaktan korkmayın; yalnız onlardan ders alın ve bir daha tekrar etmemeye çalışın!

10- Kelime aramayın; hadise ve düşünce arayın! Kelimeleri onlar getirir.

Güzel ve etkili konuşma için dikkat edilecek hususlar bunlardan ibaret değildir. Biz bu yazımızda konunun ehemmiyetine dikkat çekmiş bulunuyoruz. Konuyla ilgili çok sayıda kitap yazılmıştır. Bu hususta detaylı bilgiye ulaşmak isteyenlere istifade ettiğimiz şu kitapları tavsiye edebiliriz:

- Güzel Konuşmanın Sırları, Dr. Şadi Eren, Nesil Yayınları, İstanbul 1999.

- Güzel Konuşma Pratiği, Cevdet Tellioğlu, Timaş Yayınları, İstanbul 1998.

- Alıştırmalı Söz ve Diksiyon Sanatı, Nüzhet Şenbay, M. E. B. Yayınları, İstanbul 2000.